مثانه نوروژنیک چیست؟

img5

 

چه بیماری هایی سبب بروز مثانه نوروژنیک در فرد میشود؟ آیا میدانید مثانه نوروژنیک چیست؟ چه عواملی در بروز این عارضه نقش دارند ؟ و چگونه می توان آن را درمان کرد ؟ آیا جراحی های اخیر موفقیت آمیز بوده اند ؟

مثانه عضوی عضلانی است که وظیفه نگهداری ادرار و انتقال آن به مجرای ادرار را بر عهده دارد.به طور معمول ورود حدود 250تا 300 سی سی ادرار به مثانه کافی است تا این عضو فرمان تخلیه را برای مغز صادر کند.میدانیم که سیستم عصبی بدن در ایجاد احساس پر شدن مثانه و همچنین احساس نیاز به دفع ادرار نقش قابل توجهی دارد و هر گونه اختلال در عملکرد مثانه و سیستم عصبی ، می تواند جسم و زندگی طبیعی فرد را با مشکلات فراوانی مواجه کند.

سیستم عصبی در بدن،مجاری ادراری و مثانه را نیز عصب دهی میکند.این اعصاب در احساس پر شدن مثانه و همچنین احساس دفع ادرار مثانه نقش بسیار مهمی دارد.ممکن است عواملی بروی سیستم عصبی مانند بیماری دیابت تاثیر بگذارد و کار این سیستم را در بدن مختل کند.

یکی از این اختلالات (مثانه نوروژنیک یا مثانه عصبی ) است.متاسفانه بسیاری از ابیماری ها مانند دیابت ، ام اس ،پارکینسون و حتی آسیب های نخاعی میتواند بر عملکرد سیستم عصبی تاثیر بگذارد و سیستم دفع ادرار را مختل کند.اما نکته مهم و قابل توجه این است که همیشه بیماری ها و حوادث ما را دچار مشکل مثانه نوروژنیک نمیکند و گاهی عادت هایی ساده و به ظاهر کم اهمیت نیز ما را برای همه ی عمر دچار این بیماری میکند. .در واقع به مثانه نوروژنیک مثانه عصبی گفته میشود.با اختلال در عملکرد مثانه ،ممکن است فرد در ابتدا احساس کند ادرار آن کاهش یافته است یعنی با اینکه مثانه اش پر است بدلیل اختلال در کار سیستم مثانه حس او نسبت به حس دفع ادرار کمتر شده و مقداری از ادرار در مثانه باقی میماند .باقی ماندن ادرار در مثانه احتمال عفونت را بالا میبرد.

هرگونه اختلال در عملکرد سیستم عصبی مثانه باعث میشود دفع ادرار به درستی و در زمان مناسب صورت نگیرد.این اختلال مثانه نوروژنیک یا مثانه عصبی نامیده می شود که به دو شکل بروز میکند.

مثانه شل یا Flaccid  ،یکی از انواع مثانه عصبی است که در ان عضلات مثانه بدرستی منقبض نمیشود و اعصاب مثانه با وجود پر بودن،هیچ پیامی برای تخلیه ادرار به مغز مخابره نمیکند.در چنین شرایطی بیمار با پر شدن بیش از حد مثانه ،دچار بی اختیاری ادرار میشود.مثانه شل بیشتر در بیمارانی که مبتلا به بیماری دیابت ملیتوس هستند دیده میشود.همچنین میتواند به دنبال تروما و در اثر آسیب رسیدن به اعصاب حرکتی تحتانی بروز کند.

برای اولین بار در ایران در آذر ماه سال گذشته در کنگره بین المللی نورویولوژی ایران جراحی مثانه،به صورت زنده انجامگرفت و تا کنون در برخی بیمارستان های تهران انجام شده است و همچنین در تبریز و شیراز نیز انجام میگیرد.

در روش درمانی جدید ،در نخاع افرادی که مثانه نوروژنیک دارند،یک الکترود و در عضله باسن آنها باطری ان نصب میشود.طول عمر این دستگاه حداقل ده سال است و با یک ریموت توسط بیمار کنترل میشود.

نام این دستگاه Sacral nerve stimulator modulation است،ریموت این دستگاه هر دو ساعت یک بار به الکترود داخل نخاع دستور میدهد تا تخلیه مثانه انجام شود.

 

این جراحی تحت پوشش بیمه است و هزینه های آن توسط بیمه پرداخت می شود.

 

مثانه اسپاستیک یا Spastic نیز نوعی دیگر از مثانه عصبی است که معمولا به دنبال آسیب طناب نخاعی بالای قوس انعکاسی ایجاد میشود و فرد مبتلا با حداقل حجم مایعات موجود در مثانه و قبل از پر شدن ظرفیت مثانه ، احساس پری مثانه و دفع ادرار دارد.

متاسفانه در صورت حاد شدن این وضعیت ، بیمار حتی با 50 سی سی ادرار هم دچار دفع بدون کنترل ادرار میشود.

مثانه شل معمولا به دنبال بروز برخی بیماری ها مانند دیابت، ام اس ، پارکینسون ، برخی جراحی ها در ناحیه کمر و حتی آسیب های نخاعی ایجاد میشود اما گاهی با بیمارانی مواجه میشویم که بدون ابتلا به هیچ یک از این بیماری ها از این اختلال رنج میبرند.بررسی ها و تحقیقات مستمر نشان داده است این بیماران قربانی برخی عادات نامناسب خود شده اند.

این دسته از بیماران به دلیل وسواس یا داشتن شغلی حساس ، ساعاتی طولانی ادرار خود را نگه می دارند و آن را دفع نمیکنند.این عادت در طولانی مدت باعث تنبل شدن مثانه خواهد شد.یهنی هنگامی که مثانه پر میشود به مغز دستور دفع صادر میکند،اما فرد با بی توجهی به این دستور ،سطح حساسیت مثانه را افزایش میدهد و عملکرد سیستم عصبی مثانه را مختل میکند.انکارهای مداوم ، حس فرد به دفع ادرار را کاهش میدهد و او برای دفع ادرار دیرتر اقدام می کند.با گذشت زمان و پیشرفت اختلال در عملکرد سیستم عصبی ،عضلات دیگر بدرستی منقبض نمی شوند.

از سوی دیگر پر ماندن مثانه برای طولای مدت به شل شدن و کش آمدن عضله های مثانه منجر می شود.در چنین شرایطی ، مثانه کارایی خود را از دست میدهد و دچار تنبلی می شود.

بسیاری از مردان به دلایل مختلف به ویژه مشغله های کاری ساعت ها ادرار خود را نگه میدارند و این مساله سبب اختلال در فعالیت طبیعی مثانه میشود.عادات بد ادراری و نگه داشتن ادرار بیش از دو یا سه ساعت علاوه بر ایجاد بی اختیاری،سبب عفونت های مکرر ادراری میشود.

 

FlyerMaker 03102018 114038

 

مردانی که دارای علائمی مانند تکرر ادرار در شب یا روز ،شروع ادرار با تاخیر ،متناوب نبودن دفع ادرار ،حس فوریت ادرار و دفع شدن آخر ادرار به صورت قطره قطره هستند یا افرادی که ساعتهای طولانی ادرار خود را نگه میدارند،اینها نشانه هایی از بیماری های زمینه ای مانن بزرگی پروستات و مثانه نوروژنیک است که می تواند در آینده به بی اختیاری تبدیل شود.

چندی قبل بیماری داشتیم که در سن 28 سالگی دچار تنبلی مثانه شده بود و باید برای دفع ادرار از سوند یا دستگاه ساکرال نورو مدولاسیون استفاده میکرد.این بیمار که کارمند یکی از ادارات بود،تنها به دلیل وسواس از صبح تا ساعات پایانی روز از سرویس بهداشتی اداره استفاده نمیکرد و تخلیه را موکول به منزل می کرد.این در حالی است که یک فرد به طور عادی باید حداقل 5 بار در طی روز مثانه خود را تخلیه کند.

باقی ماندن طولانی مدت ادرار در مثانه احتمال ابتلا به عفونت ادراری و حتی نارسایی کلیه ها را نیز افزایش میدهد.سم و املاح موجود در ادرار در صورت باقی ماندن در مثانه ، دوباره جذب بدن می شوند و زمینه بسیاری از بیماری ها را فراهم میکنند.از سوی دیگر باقی ماندن ادرار در مثانه باعث می شود ادرار به سمت کلیه ها باز گردد و شرایط نارسایی کلیه ها را فراهم کند.

برخی از افراد نیز که به علت سرطان روده جراحی می شوند ، ممکن است با قطع عصب مثانه و مثانه نوروژنیک مواجه شوند .همچنین تصادفات نیز می تواند سبب بروز این بیماری شود.

برخی از مبتلایان کاملا بی اختیاری ادراری دارند که این نوع شیوع کمتری دارد و در برخی دیگر ادرار تشکیل می شود اما به دلیل اینکه بیمار احساس نمیکند،ادرار دفع نمی شود.

این بیماران ناچارند در طول روز چند بار از سوند استفاده کنند که برای آنها علاوه بر هزینه ، مشکلاتی مانند عفونت ادراری ،پارگی یا تنگی مجرای ادراری ایجاد میکند که برای بیمار بسیار طاقت فرسا و ناراحت کننده است.

لازم به ذکر است که استعمال دخانیات نیز در بروز بی اختیاری ادرار تاثیر غیر مستقیم دارد.استعمال دخانیات احتمال ابتلا فرد به سرطان مثانه را افزایش داده و در صورتی که تومور مثانه بدخیم باشد، فرد مورد جراحی قرار خواد گرفت و با این جراحی ریسک نوروژنیک  شدن مثانه فرد بیشتر شده و میتواند بی اختیاری ادرار را برای بیمار به همراه داشته باشد.

در همین رابطه کنفرانس علمی – آموزشی تحریک الکتریکی عصب ساکرال با حضور صاحبنظران برجسته این حوزه از جمله پروفسور Thomas Kessler در بیمارستان پارس تهران برگزار شد.یکی از کارهای جالبی که انجام گرفت جراحی لایولی کیس دیس کاشن انجام شد .به طور مثال حدود 5 نفر از بیماران که کیس های پیچیده ای بوده و مثانه نوروژنیک داشتند انتخاب و در خصوص روش درمانی آنها بحث و گفتگو شد.

در این کنفرانس عمل لایو سرجری برای بیمارانی که مثانه نوروژنیک داشتند با تحریک الکتریکی نخاع (وسیله ای در نخاع فرد در ساکروم انتهای نخاع قرار گرفته و میدان الکتریکی درست کرده تا مثانه دوباره بتواند کنترل ادرار طبیعی خود را داشته باشد.)در بیمارستان پارس انجام و در سالن کنفرانس پخش شد.

امروزه درمانهای جدیدی برای این بیماران انجام میشود که تحریک الکتریکی عصب ساکرال از این موارد است.

این بیماری در افرادی که مبتلا به بیماری دیابت ، پارکینسون ، ام اس و دیسک کمر دارند ایجاد شده و افرادی که جراحی نخاع به دلیل تومور یا تصادف و هرگونه تروما داشته اند ممکن است ایجاد گردد.

 11051

چرا مثانه عصبی میشود؟

اگر سیستم عصبی مثانه که در احساس پر شدن مثانه ،احساس نیاز به دفع ادرار و همچنین کمک به تخلیه ادرار که نقش اصلی را دارد به دلایل مختلفی دچاراختلال شود و فرمان پر بودن مثانه به مغز مخابره نشود،تخلیه ی ادرار به درستی و زمان مناسب انجام نمیشود و در نتیجه امکان برگشت ادرار به کلیه ها وجود دارد.و ممکن است عفونت ادراری ایجاد کند.

 

تاثیر بیماری دیابت بر عملکرد اعصاب مثانه:

همانطور که در قسمت قبل گفته شد ،بیماری دیابت بروی سیستم عصبی تاثیر میگذارد و عملکرد اعصاب مثانه را دچار اختلال میکند.این اختلال باعث میشود تخلیه ادرار در مثانه با مشکل روبرو شود و به تدریج ادرار در مثانه میماند و افزایش می یابد و در نتیجه  حجم مثانه ازایش می یابد در این حالت فردی که بیماری دیابت دارد دچار بی اختیاری ادرار میشود بدون انکه فرد احساس کند مثانه اش پر شده است.زیرا بیماری دیابت همانطور که گفته شده بود بر سیستم عصبی مثانه تاثیر میگذارد و فرد احساس نمیکند که مثانه اش پر شده است.در نتیجه چون مثانه پر است ادرار را نشت میدهد برای جلوگیری از مختل شدن سیستم عصبی مثانه توصیه میشود که قند خون کنترل کنند.

زمانی که فرد دیابتی با اختلال در عملکرد سیستم عصبی مواجه شد و بدلیل این اختلال زمانی که مثانه او پر شد و احساس نکرد در مراحل اولیه به او توصیه میشود که هر 3 یا 4 ساعت یکبار حتی اگر احساس ادرار کردن هم نداشت به دستشویی برود و با تحریک قسمتهای زیرین شکم ،مثانه را وادار به تخلیه کند.

در درمان این بیماری توسط پزشک داروهایی تجویز میشود تا انقباض عضلانی مثانه را تقویت کند.زمانی که این بیماری پیشرفت کند ممکن است که مثانه بطور کلی کارایی خود را از دست بدهد.در نتیجه بیمار توسط سونداژ هر 4 یا 6 ساعت باید ادرارش را تخلیه کند.

در نتیجه ضروری است بیماران دیابتی هنگامی که عوارضی مانند عدم تخلیه کامل مثانه،نشت ادار،جریان ضعیف ادرار ،کاهش دفعات تخلیه ادار،بی اختیاری در ادرار و دستگاه ادراری مشاهده کردند حتما پزشک خود را در جریان بگذارند.

 

اختلال در عملکرد مثانه چه عواملی را بدنبال دارد:

  • بی اختیاری ادراری
  • عفونت مجاری ادراری
  • بازگشت ادرار به کلیه
  • اختلالات جنسی
  • عفونت مثانه
  • عفونت کلیه
  • آبسه کلیوی

مثانه نوروژنیک در کودکان:

مثانه نوروژنیک میتواند بصورت مادرزادی باشد به این صورت که نوزاد با اختلال در عملکرد سیستم عصبی مثانه ،اختلال در تکامل ستون فقرات و اختلال در توده اسکلتی انتهای نخاع به دنیا می آیدو درنتیجه سیستم ادراری نوزاد تکامل پیدا نمیکند و به طور طبیعی تخلیه ادرار نمیکند.و نوزتد در برخی موارد دچار بی اختیاری ادرار میشود.در این صورت نوزادانی که ادرارشان بخوبی دفع نمیشود و در هنگام دفع ادرا گریه میکنندباید تحت معاینه متخصص اورولوژی قرار گیرند.

 

تشخیص بیماری مثانه نوروژنیک :

تشخیص این بیماری توسط متخصص اورولوژی از طریق آزمایشات ادراری و خون و سیستوسکوپی ،اولتراسوند یا سی تی اسکن انجام میگیرد.

 

درمان:

در ابتدا بیمار باید یک برنامه برای دستشویی رفتن خود تنظیم نماید و حتی اگر احساس دفع ادرار نداشت هر 3یا 4 ساعت یکبار به دستشویی برود و با تحریک قسمت تحتانی ناحیه شکم خود مثانه را وادار به ادرار کردن نماید.بخی از مواد خوراکی مانند غذاهای تند،شیرین کننده های مصنوعی و نوشیدنی های حاوی کافئین میتواند مثانه را تحریک کند در نتیجه بهتر است بیمار مصرف این نوع مواد غذایی را کاهش دهد.

مصرف داروهای تجویزی که توسط پزشک تجویز میشود که انقباض عضلانی مثانه را تقویت کند باید توسط بیماران بطور مرتب مصرف شود .در انتها اگر بیمار با روشهای کنترل ادرار درمان نشد از عمل جراحی برای برطرف کردن این بیماری استفاده میشود.